Verzetsliteratuur

Verzetsliteratuur
Column door Marco Visser

Het laatste bijbelboek Openbaring heeft er een onverwacht publiek bij: in extreem-rechtse hoek wordt het gelezen als een gebruiksaanwijzing voor de rijken en machtigen der aarde. Naomi Klein en Astra Taylor schreven een essay in The Guardian en muntten de term eindtijdfascisme. Daarmee bedoelen ze dat tech-giganten en MAGA-voormannen de crises van onze tijd niet alleen gebruiken voor eigen gewin, maar ook actief aanwakkeren. Ze reageren niet alleen op chaos, maar creëren deze heel bewust om macht naar zich toe te trekken, om de democratie verder uit te hollen, om geweld te normaliseren, zogenaamd om de Apocalyps te versnellen.

En nu wordt dus dat bijbelboek Openbaring daarbij gelezen als een soort ‘roadmap’ voor de eindtijd: het komt aan op strijd, het kwaad (waar wij tegen zijn) moet bevochten worden en uiteindelijk wint een kleine, uitverkoren groep ware gelovigen. Deze groep zijn ‘wij’. Niet ‘zij’, maar wij die de waarheid bezitten, die de eindtijdprofetieën zullen vervullen, wat wij zo snel en zo daadkrachtig mogelijk zullen doen. In de naam van Jezus…

Het is doodeng. En alle reden om het er weer eens bij te pakken en goed te lezen. Dan zie je al gauw dat de teksten het tegenovergestelde willen van wat de huidige mensen-met-macht erin lezen. Deze teksten blijken nu juist helemaal aan de kant van de machtelozen te staan: ze willen de tallozen die in de verdrukking leven (‘de schare die niemand tellen kan,’ zo heet het ergens), een hart onder de riem steken. En de macht, de totaalstaat, de keizer in Rome en al die dingen die ook vandaag ons bestaan willen beheersen… ‘t wordt onthuld als wat het is: een beest.

In 1941 en ’42 maakte de Duitse kunstenaar Max Beckmann er een serie lithografieën bij. Sinds 1937 woonde hij in ballingschap in Amsterdam. De nazi’s hadden zijn werk tot ‘entartete Kunst’ verklaard: ontaarde kunst, die niet strookte met de idealen van het nationaalsocialisme. Terwijl de soldatenlaarzen door de straten stampten, tekende hij in zijn atelier op een zolderkamer aan het Rokin het lichtgevende mensenkind uit hoofdstuk 1, het geslachte lam (geslacht, maar het stáát) uit hoofdstuk 5; en hoe de tranen van alle gezichten worden afgewist in hoofdstuk 7. De teksten gelezen en opnieuw verbeeld – als verzetsliteratuur.

Het is niet te ontkennen dat het vreemd en moeilijk is. De beelden buitelen over elkaar heen, je krijgt de vinger er niet zomaar achter en dat is juist ook niet de bedoeling. Het boek geeft taal aan de verschrikkingen: de heerschappij van de sterken, de eeuwige strijd om macht en geld, de verdrukking van kwetsbare mensen. Je moet ‘t maar durven al deze dingen onder ogen te zien. Maar wie waagt die wint. Want hier is ook de hoop te vinden. Door het raadsel van de wereldgeschiedenis heen, temidden van alles wat er gebeurt, licht ook de geheimzinnige gestalte op van iemand die die wereld doorleeft en áán kan. Lees maar mee de komende weken.

 
terug