Tegendraads

Tegendraads
Column door Marco Visser

Ik leerde hem kennen in het Amstelpreekteam. Op dinsdagochtend fietste ik destijds vanuit Amstelveen naar de Amsterdamse Thomaskerk waar we met een groep collega’s de tekst van de zondag vertaalden. Karel Eykman was erbij. Af en toe maakte hij een opmerking, meestal een kwinkslag van terzijde als hij vond dat het allemaal te diep of te domineesachtig werd. En intussen schreef hij mee, dan ontstond er in de kantlijn van de Bijbeltekst weer een volgend gedicht in zijn typische uitschietende handschrift.

Overal kwam je hem tegen, ook zonder dat je het wist. Hij schreef teksten voor de Stratenmakeropzeeshow, de Film van Ome Willem, Het Klokhuis en Sesamstraat. In Rotterdam geboren en getogen, ging hij in Utrecht theologie studeren om daarna in Amsterdam als jeugdpredikant te gaan werken. Het waren de jaren zestig, hij kwam in botsing met het instituut kerk en trok de deur achter zich dicht. Maar, de Bijbel liet hij zich niet afpakken. En zo ontstonden in de loop van de jaren de talloze kinderverhalen en gedichten, geïnspireerd door de bijbelse verhalen, en de Psalmen niet te vergeten. Zijn kinderbijbel Woord voor Woord is nog altijd een van de beste die we hebben. Karel Eykman overleed op 30 augustus, 86 jaar oud. Hij zal zeer gemist worden, maar met zijn verhalen en gedichten kunnen we nog jaren vooruit.

Er zit in zijn teksten altijd een verrassing: dan wordt het verhaal herverteld door de ogen van iemand die aan de kant staat, waardoor je dingen gaat zien die je nog niet opgevallen waren. Altijd wordt er partij gekozen voor wie in onze wereld niet meetelt. Altijd is er het perspectief van het kind, maar nooit op een kinderachtige manier. Karel Eykman was zelf een introverte en zachtaardige man, maar zijn teksten hebben allemaal iets tegendraads, iets brutaals. Nooit is het zoetsappig, nooit krijg je als brave burger een aai over je bol, nooit word je bevestigd in je vrome geloof, er gaat altijd wel een heilig huisje omver. Broodnodig in onze tijd. En de rode draad is de hoop. De hoop dat het anders kan. Dat mensen nieuwe, andere, betere keuzes kunnen maken. Dat je wél je hand kunt uitstekend naar de zwakke, naar je naaste in de verdrukking. Dat kan en dat zal. Een nieuwe wereld. Maar, zou Karel Eykman zeggen, het komt van waar je het niet verwacht.

Hij hertaalde eens een regel uit het boek Jesaja: ‘de woestijn zal bloeien als een roos.’ Hij vertelde erbij dat de geleerden zich het hoofd hadden gebroken over wat voor een soort roos dat dan wel zou zijn. Maar laat ze maar praten, want hij wist het, hij had het zelf gezien:

De kleine Jesaja van Rotterdam

Voor wie het niet aan kan en het niet meer houdt
voor wie bang is dat oorlog gaat gebeuren
voor wie de wereld niet meer vertrouwt
of wie zomaar ineens droevig zit te treuren.

Luister naar mij, hoe ik met mijn hond op pad
in de oorlog, toen ik nog klein was
zwierf in een hopeloos verwoeste stad
toen de puinzooi mijn speelterrein was.

Het was een nare, rare, kaalgeslagen troep toen
ik dacht dat niets meer ooit zou groeien
ik dacht dat niets het ooit nog zou doen
toen ik opeens die klaproos zag bloeien.

Toen wist ik, eens komt er een einde aan
aan dat gedonder van kanonnen
eens zal de woestenij in bloei weer staan
eens geeft de oorlog zich gewonnen.

Op ieder godgeklaagd terrein
zullen toch klaprozen blijven komen.
Dat blijft, dat zal altijd zo zijn
dat wordt ons nevernooitniet afgenomen.

Want tussen plastic en colablik
zijn het de klaprozen die het niet laten
te bloeien tot hun laatste snik
in de barsten van de straten.

Wees zelf een klaproos als je kan
met alle weerbarstigheid je eigen
daar word je moedig en vrijmoedig van
en je bent niet klein te krijgen.

 
terug